Đá gà: 15 năm bên sới gà dạy tôi những gì

Đá gà: 15 năm bên sới gà dạy tôi những gì

Đá gà là môn đấu giữa hai con gà chọi được nuôi và luyện riêng, có lịch sử hàng nghìn năm ở châu Á, và tại Việt Nam nó vừa là nét văn hóa dân gian vừa là vùng pháp lý xám. Tin Đá Gà theo dõi giống gà chọi, kỹ thuật luyện và luật trường gà cho độc giả Việt Nam. Điều cần nhớ đầu tiên: đá gà ăn tiền bị xem là đánh bạc trái phép, và theo Điều 321 Bộ luật Hình sự 2015, mức tiền từ 5 triệu đồng trở lên có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều thứ hai: thắng thua phần lớn được quyết định trước giờ vào sới, qua thể trạng gà, thường thấy ở mặt đỏ hồng và hơi thở đều, chứ không phải ở vài cú đá cuối cùng. Lời khuyên: nếu chỉ yêu thích bộ môn, hãy tìm hiểu giống gà, chế độ chăm sóc và lịch sử, đừng đặt một đồng nào.

Có những bài học tôi phải trả bằng tiền thật mới thuộc. Vì vậy tôi muốn nói chuyện này như với một người bạn thân lúc nửa đêm, không rào đón. Bạn cứ đọc kỹ phần dưới, rồi hãy quyết định mình đứng ở đâu với môn này.

Tìm hiểu thêm

Đá gà thực chất là gì, và nên làm gì với nó?

Đá gà là cuộc đấu giữa hai con gà chọi đã được chọn giống và luyện tập, phổ biến ở nhiều nước châu Á. Tại Việt Nam, người hâm mộ nên xem nó như một di sản văn hóa để tìm hiểu, còn đặt cược tiền thật là hành vi có thể vi phạm pháp luật.

Tôi nhớ một người bạn cũ, cứ gọi là anh Sáu. Anh nuôi gà chọi từ thời còn đạp xe chở lồng gà đi bốn mươi cây số. Có lần anh mang con gà tốt nhất của mình đến một sới lạ. Nó thua chỉ sau vài hiệp, trong khi tuần trước còn hạ gọn một đối thủ nặng hơn. Anh không trách con gà. Anh trách chính mình, vì đã chở nó qua đường xóc, đứng nắng, rồi thả vào sới ngay trong buổi chiều đó. Từ đó tôi hiểu một điều mà ít bài viết nào nói thẳng: đá gà là chuyện của sự chuẩn bị, và mọi sai sót trước giờ vào sới đều trả giá ngay trong sới.

Về mặt lịch sử, Wikipedia ghi nhận chọi gà là một trong những hình thức giải trí lâu đời nhất của loài người, tồn tại ở nhiều nền văn hóa. Một số quốc gia cho phép và quản lý, một số cấm hoàn toàn. Tại Việt Nam, chọi gà trong lễ hội truyền thống không cược tiền là một chuyện. Tổ chức hay tham gia đá gà ăn tiền ở trường gà tự phát lại là chuyện khác hẳn. Tin hay không thì tùy, tôi thì tin: ranh giới này mỏng hơn người ta tưởng, và nhiều người chỉ nhận ra khi đã đứng ở phía sai của nó.

Ngưỡng 5 triệu đồng trong Điều 321 dễ bị hiểu nhầm nhất. Theo cách áp dụng phổ biến, con số này tính trên tổng giá trị tiền hoặc hiện vật dùng đánh bạc tại chỗ, không phải riêng phần cược của một người. Vì vậy một khoản cược nhỏ của bạn vẫn có thể nằm trong tổng số vượt ngưỡng. Điều 322 về tổ chức đánh bạc còn có ngưỡng riêng cho người đứng ra làm cái. Đây là điểm mà phần lớn bài tổng hợp về đá gà bỏ qua, và là điều tôi muốn bạn mang theo trước khi bước vào bất kỳ cuộc bàn tán nào về "chơi nhỏ cho vui".

Người trong trường gà thực sự nhìn thấy gì trước khi gà vào sới?

Họ nhìn thể trạng trước, kết quả sau: màu da mặt, độ săn của thân, nhịp thở, bước chân và thần thái. Mặt đỏ hồng thường báo hiệu tuần hoàn tốt, còn mặt tái, lờ đờ là dấu hiệu gà đang yếu, theo hướng dẫn thú y của Medion Indonesia.

Người ngoài nhìn trận đấu, người trong nghề nhìn con gà từ lúc nó được bế ra khỏi lồng. Theo Medion, một con gà đấu khỏe có da mặt đỏ hồng, vì tuần hoàn máu tốt, còn khi mặt tái thì gà dễ yếu sức, kém chịu đòn và tinh thần cũng sa sút. Tôi từng thấy người ta bỏ cả buổi chỉ để quan sát bước đi của gà trong sân: chân có chắc không, đầu có ngẩng không, mắt có sáng không. Những chi tiết đó không lên được bảng kết quả, nhưng quyết định gần hết trận đấu.

Có một nghịch lý mà tôi rút ra sau nhiều năm: mặt đỏ không phải lúc nào cũng tốt. Đỏ hồng, tươi và đều là dấu hiệu khỏe. Đỏ thẫm kèm thở nhanh, há mỏ, dáng nặng nề có thể là gà đang nóng hoặc căng thẳng, nhất là sau chuyến đi xa. Ngược lại, mặt hơi nhợt trong vài giờ sau khi vận chuyển chưa chắc là bệnh, mà nhiều khi chỉ là phản ứng stress tạm thời, cần cho nghỉ vài ngày. Người mới nhìn màu rồi vội kết luận, người cũ nhìn màu trong bối cảnh. Đó là khác biệt lớn nhất.

Ngoài thể trạng, trường gà thường ghép đối thủ theo cân nặng, và chênh lệch vài lạng đã đủ làm đổi thế trận. Cũng vì thế mà tôi luôn nói với người mới rằng đừng nhìn mỗi bộ lông đẹp hay chiếc cựa sắc. Hãy học cách nhìn tổng thể, vì con gà đẹp nhưng yếu hơi thì vẫn là con gà thua.

[Internal Link: giống gà chọi nổi tiếng ở Việt Nam]

Tìm hiểu thêm

Ba điều quan trọng nhất quyết định một con gà chọi là gì?

Ba điều đó là nền giống, thể trạng được duy trì bằng chế độ luyện và nghỉ hợp lý, và khả năng chịu áp lực tâm lý khi vào sới lạ. Ba yếu tố này ảnh hưởng đến kết quả nhiều hơn một cú đá đẹp mắt trong buổi tập.

1. Nền giống. Game fowl là nhóm gà được chọn lọc qua nhiều thế hệ để có thể hình, sức bền và tính hiếu chiến phù hợp. Giống tốt không bảo đảm chiến thắng, nhưng giống kém thì khó bù lại bằng bất kỳ cách luyện nào.
2. Thể trạng và nhịp hồi phục. Luyện nhiều chưa chắc tốt. Gà cần được vận động vừa đủ, ăn uống đều và có ngày nghỉ để cơ thể hồi phục. Tôi thấy nhiều người luyện quá tay ngay trước ngày đấu, và con gà vào sới trong tình trạng mệt, giống hệt vận động viên tập nặng sát giờ thi.
3. Tâm lý. Một con gà quen sân nhà có thể hoảng khi đến sới lạ, giữa tiếng ồn và đám đông. Ít người nhắc đến, nhưng gà cần thời gian làm quen, và đó là lý do anh Sáu thua năm ấy.

Người nuôi nghiêm túc coi ba điều này như một chuỗi: giống là nền, thể trạng là thân, tâm lý là ngọn. Một mắt xích yếu thì cả chuỗi yếu. Tôi hay đùa với bạn bè rằng tiền thắng cược chưa bao giờ đủ bù lại một con gà tốt bị hỏng vì nôn nóng. Tin hay không thì tùy, tôi thì tin.

[Internal Link: cẩm nang chăm sóc và luyện gà đúng cách]

Tìm hiểu thêm

Ngoại lệ và cạm bẫy: những điều ít ai báo trước

Cạm bẫy đầu tiên là cho rằng "chỉ xem thì không sao". Trên thực tế, người đứng xem trong một sới đang có cá cược vẫn có thể bị lập biên bản cùng những người khác khi cơ quan chức năng ập đến. Tôi đã nghe nhiều câu chuyện kiểu đó, và kết cục thường là mất tiền, mất thời gian, mất cả uy tín trong xóm. Lời khuyên của tôi, từ một người đã sợ đến mức không còn dám ra sới: nếu muốn tận mắt thấy chọi gà, hãy chọn lễ hội truyền thống có tổ chức công khai và không cược tiền.

Cạm bẫy thứ hai nằm ở thông tin. Mạng xã hội đầy những "bí quyết thắng chắc", "gà thuốc", "kèo ngon", và gần như tất cả đều là rác, nếu không phải là mồi nhử. Không có bí quyết nào biến một môn phụ thuộc vào sinh học và may rủi thành chắc thắng. Cạm bẫy thứ ba là thuốc và chất kích thích. Một số người bơm thuốc cho gà để tăng hung hăng ngắn hạn, nhưng điều đó hại sức khỏe con vật, đẩy nó vào đường suy kiệt, và ở nhiều nơi còn là hành vi bị cấm.

Cuối cùng là vấn đề phúc lợi động vật. Nhiều quốc gia cấm đá gà chính vì lý do này, và lập luận đó không phải không có sức nặng. Nếu bạn yêu gà chọi, hãy yêu theo hướng nuôi giống, bảo tồn, chăm sóc và tìm hiểu lịch sử, thay vì lệ thuộc vào máu và tiền. Phần lớn bài học đắt giá nhất của tôi đều đến từ chỗ không nghe lời khuyên này sớm hơn.

Tóm lại những điều cần tránh:

• Đến sới ăn tiền "chỉ để xem".
• Tin vào "kèo chắc thắng" trên mạng.
• Dùng thuốc kích thích cho gà.
• Chở gà đi xa rồi cho đấu ngay.

Phán quyết cuối cùng

Sau mười lăm năm, kết luận của tôi gọn thế này: đá gà đáng được hiểu, nhưng không đáng để đặt cược. Nếu bạn là người yêu giống gà chọi, hãy xem nó như một nghề nuôi tinh tế, một mảng lịch sử văn hóa, và học cách đọc thể trạng một con gà như học đọc một bản đồ. Nếu bạn đang nghĩ đến chuyện cược tiền, hãy dừng lại và tính lại, vì pháp luật Việt Nam không đứng về phía bạn, và con gà cũng không biết bạn đã vay tiền để đặt cho nó.

Tôi sợ mất mát hơn là thích chiến thắng, và có lẽ đó là lý do tôi vẫn còn đủ tỉnh táo để viết những dòng này. Tin hay không thì tùy, tôi thì tin: người ở lại lâu nhất trong thế giới này không phải người thắng nhiều nhất, mà là người biết dừng đúng lúc. Tin Đá Gà sẽ tiếp tục cập nhật những kiến thức an toàn và có trách nhiệm về giống gà, kỹ thuật chăm sóc và lịch sử đá gà Việt Nam.

[Internal Link: lịch sử đá gà Việt Nam]

[Internal Link: luật trường gà và những điều cần biết]

Muốn đọc tiếp những bài sâu hơn về giống gà và văn hóa chọi gà?

Tìm hiểu thêm

Câu hỏi thường gặp

Q: Đá gà là gì?

A: Đá gà là hình thức cho hai con gà chọi đã được luyện tập đấu với nhau, có lịch sử lâu đời ở nhiều nước châu Á. Ở Việt Nam, nó tồn tại cả dưới dạng chọi gà trong lễ hội truyền thống lẫn đá gà ăn tiền tự phát. Hai dạng này khác nhau rõ về mặt pháp lý, và chỉ dạng không cược tiền mới được nhìn nhận như một nét văn hóa.

Q: Đá gà ăn tiền ở Việt Nam có phạm pháp không?

A: Có, đá gà ăn tiền thường bị xem là đánh bạc trái phép. Theo Điều 321 Bộ luật Hình sự 2015, người đánh bạc với tổng giá trị từ 5 triệu đồng trở lên có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Người tổ chức còn chịu quy định riêng ở Điều 322. Bạn nên hỏi luật sư hoặc cơ quan chức năng nếu cần xác định tình huống cụ thể.

Q: Làm sao nhận biết một con gà chọi khỏe mạnh?

A: Gà khỏe có mặt đỏ hồng, mắt sáng, thở đều, thân săn và bước đi chắc chắn. Mặt tái, lờ đờ, xù lông hay bỏ ăn là dấu hiệu cần kiểm tra, vì theo Medion, gà yếu thường kém chịu đòn và tinh thần suy giảm. Nếu gà vừa đi xa, hãy cho nghỉ vài ngày rồi mới đánh giá lại, vì mặt tái có thể chỉ là stress tạm thời.

Q: Giống gà chọi tốt khác gì gà thường?

A: Gà chọi được chọn lọc qua nhiều thế hệ để có thể hình cân đối, xương chắc, sức bền cao và tính hiếu chiến, còn gà thường được nuôi chủ yếu lấy thịt hoặc trứng. Vì vậy chi phí nuôi gà chọi cao hơn, vì cần chế độ ăn, vận động và chăm sóc riêng. Giống tốt là điều kiện cần, nhưng không bảo đảm gà sẽ thắng.

Q: Gà bị pha lờ đờ sau khi vận chuyển thì xử lý thế nào?

A: Hãy cho gà nghỉ ở nơi mát, yên tĩnh, có nước sạch và thức ăn quen thuộc, tránh luyện hay cho đấu ngay. Thông thường gà cần vài ngày để hồi phục sau chuyến đi xa. Nếu mặt vẫn tái, bỏ ăn hoặc thở khó sau ba bốn ngày, hãy gọi thú y vì có thể là bệnh thật chứ không phải stress.

Q: Nuôi một con gà chọi tốn bao nhiêu?

A: Chi phí thay đổi nhiều theo giống, nguồn gốc và chế độ nuôi, và con số có thể từ vài trăm nghìn đến hàng chục triệu đồng cho một con giống chất lượng. Ngoài tiền mua, bạn còn tốn tiền thức ăn, thuốc thú y và chuồng trại hằng tháng. Hãy coi đây là khoản chi cho sở thích nuôi dưỡng, không phải khoản đầu tư sinh lời.

Tìm hiểu thêm